Eetstoornissen en zwangerschap

Eetstoornissen en zwangerschap 
Presentatie door Jan Norré
 

Informatiebrochure Zwangerschap & Eetstoornissen 
door Jan Norré

Laxeermiddelen

Stoppen met het gebruik van laxeermiddelen kan in principe in één keer gebeuren. Enkel wanneer de lichamelijke conditie zeer slecht is (slechte bloedwaarden, gecontroleerd door een arts) en bij problemen met het hart kan als alternatief een afbouwschema voorgesteld worden.

Patiënten ervaren het oedeem (vochtophoping) vaak als zeer onaangenaam. Dit is het gevolg van het vasthouden van lichaamsvocht door de nieren. Het kan meer dan vijf liter bedragen en is dus duidelijk op te merken, ook in het aangezicht. Dit is echter van tijdelijke aard. Normaal verdwijnt de vochtophoping geleidelijk na enkele dagen of een week. Ook de obstipatie die vaak optreedt regelt zich na verloop van een tweetal weken terug naar een normaal niveau. Soms kan de arts je een minder agressief laxeermiddel aanraden om de darmwerking tijdelijk te stimuleren. 

Weetje: 

Laxeermiddelen hebben enkel een invloed op de dikke darm, het laatste stuk van het verteringsproces. Dit verklaart waarom slechts maximum 10% van het voedsel wordt afgevoerd via de ontlasting bij laxeren. Dit wil dus zeggen dat het grootste deel van de voeding al werd opgenomen via de maag en de dunne darm.

Onzichtbare eetstoornissen

Mij niet gezien

Een documentaire over onzichtbare eetstoornissen

Onzichtbare eetstoornissen. Ze bestaan. Ze beïnvloeden het leven van vele meisjes en jongens, vrouwen en mannen. Omdat de problemen niet zo zichtbaar zijn als bij anorexia nervosa blijven mensen er vaak lange tijd alleen mee rondlopen. Het is moeilijk voor hen om hulp te zoeken, want als je geen ondergewicht hebt en je eet elke dag: heb je dan wel een probleem? Heb je dan wel het recht om hulp in te schakelen? Is het niet gewoon een kwestie van wat beter je best te doen, wat strenger voor jezelf te zijn en vol te houden?

In de documentaire “Mij niet gezien” komen drie jonge vrouwen, Sandra, Anneloes en Rowena, aan het woord met een onzichtbare eetstoornis. Hun persoonlijke verhalen getuigen van een immense moed. Alle drie willen ze het beperkte beeld op eetstoornissen dat leeft in de samenleving nuanceren door hun verhaal te vertellen. Ze tonen ons hoe angstig, eenzaam en wanhopig ze zich gevoeld hebben. Ook de lichamelijke gevolgen worden niet onder de mat geveegd: veelvuldig vasten, braken en laxeren zijn schadelijk en kunnen blijvende letsels veroorzaken.

Lees er meer over op Proud2Bme.nl

Hoe een vriendin helpen met een eetstoornis?

Ik zit met de vraag: hoe kan ik mijn beste vriendin helpen, want volgens mij lijdt ze aan anorexia nervosa. Vroeger maakte ze een periode van vermagering en depressie door. Dan werd ze zwanger en ging het een tijd beter. Maar na de geboorte, zelfs de eerste dag in het ziekenhuis, at ze bijna niets meer. Ze viel intussen 20 kg af. Nu blijven haar maandstonden weg terwijl ze terug zwanger probeert te worden. Wat kan ik voor haar doen? Volgens mijn ouders bemoei ik mij daar best niet mee. Maar ik wil mijn beste vriendin haar lichaam en tenslotte haar gezin niet kapot laten maken. Kunt u mij raad geven om dit zo goed mogelijk aan te pakken?

Goede vriendinnen moeten ook moeilijke dingen kunnen bespreken; daarom raad ik aan je bezorgdheid rechtstreeks met haar te bespreken. Zeker als ze opnieuw zwanger wil worden kan een ‘sluimerende eetstoornis’ een risico inhouden, niet alleen wat vruchtbaarheid betreft maar ook bij een zwangerschap kan een eetprobleem ernstige gevolgen hebben. Als ze niet echt open staat voor een gesprek hierover is dit ‘verdacht’, want dan heeft ze iets te verbergen of ontkennen. Op dat moment moet soms de druk van buitenaf verhoogd worden om haar tot inzicht te brengen en hulp te vragen. Uiteraard speelt haar partner hierbij een cruciale rol en bespreek je dit ook best met hem.

Wat zijn de gevolgen van (veelvuldig) braken?

1. Hartproblemen
Hartproblemen kunnen worden veroorzaakt door een stoornis in de elektrolytenbalans in het bloed en door uitdroging als gevolg van frequent braken, laxeren en/of het slikken van plaspillen. Door het braken gaat veel kalium verloren en dit leidt tot een tekort aan kalium. Een kaliumtekort gaat dan weer gepaard met spierpijnen en -krampen, duizeligheid, vochtophoping in armen en benen (oedeem), hartkloppingen, en kan zelfs leiden tot epilepsie. Kalium is essentieel voor een goed functioneren van de lichaamscellen. Eén van de meest bedreigde lichaamsorganen is de hartspier. Een daling van het kaliumgehalte kan leiden tot hartritmestoornissen en in het uiterste geval tot een hartstilstand.
Door het te weinig innemen van vocht, door braken en laxeren ontstaat een toestand van uitdroging en vaak ook een te lage bloeddruk.
Deze hartproblemen verdwijnen meestal wanneer het braken of laxeren stopt.

2. Maag- en darmproblemen
Door de grote hoeveelheden voedsel zal de maag plots uitzetten, dit kan leiden tot maagpijn en –krampen. Het frequent braken kan de maag en slokdarm ernstig beschadigen. In uitzonderlijke gevallen kan de maagbelasting zo groot zijn dat een maagscheur ontstaat.

Ook constipatie kan een belangrijk gevolg zijn, met opgezwollen buik en buikpijn tot gevolg.

Meestal verdwijnen deze klachten bij het stopzetten van het braken en/of laxeren, al blijft een deel van patiënten die boulimie hebben gehad na vele jaren nog klagen over constipatie. Ook kunnen er klachten mbt de maag blijven. Dit heeft wellicht vooral te maken met het feit dat de sluitspier van de maag na veelvuldig braken niet meer voldoende afsluit, waardoor voedsel kan terugvloeien naar de slokdarm. Hierdoor komt het maagzuur in contact met de slokdarm, die niet tegen dit bijtende zuur bestand is. Dit geeft een pijnlijk, branderig gevoel.

3. Mond en slokdarm
Mond en slokdarm komen als gevolg van het veelvuldig braken regelmatig in contact met maagzuur. Dit maagzuur kan heesheid en keelpijn veroorzaken. In uitzonderlijke gevallen kan het slokdarmperforatie tot gevolg hebben.
Dit maagzuur zorgt tevens voor een aantasting van het tandglazuur en veroorzaakt ernstige tanderosie en tandcariës, met hoge tandartsrekeningen als gevolg. Ook tandontstekingen komen voor.

4. Nog kort enkele andere
Ongeveer de helft van patiënten met boulimie heeft problemen met de menstruatie. Ze is onregelmatig of afwezig. De eventuele gevolgen hiervan op de vruchtbaarheid en op een verhoogde kans op miskramen werd tot nu toe onvoldoende onderzocht.
Zowel inslaap- als doorslaapstoornissen worden gesignaleerd. Er is tevens een duidelijke afname van het concentratievermogen en een verminderd reactievermogen.
Heel wat patiënten met boulimie wisselen periodes van eetbuien af met dagen van vasten. Dit zorgt voor grote gewichtsschommelingen, ook wel jojo effect genoemd. Hierdoor wordt het steeds moeilijker om overtollige kilo’s kwijt te raken. 

Hoofdzakelijk gebaseerd op “Boulimie en eetbuien overwinnen. Een gids voor patiënt, gezin en hulpverlener” van dr Johan Vanderlinden, Lannoo, 2004

Kan een uitgerokken maag bij Boulimia Nervosa nog terug zijn normale omvang krijgen?

Even een vraag over Boulimia Nervosa, op jullie site staat vermeld dat iemand zijn maag kan uitrekken door grote hoeveelheden voedsel op te nemen. Dit is waarschijnlijk pas na langdurige grote eetbuien, veronderstel ik? Kan iemand zijn maag als hij van BN zou genezen nog ooit tot de normale grootte terug komen (natuurlijk of operatief), of is de maag eerder zoals een rekker die uitrekt en als ze de kans krijgt terug kan krimpen?

Veranderingen in de omvang van de maag zijn tijdelijk omdat het hier een spier betreft die zich aanpast aan omstandigheden. Dit betekent niet dat het verzadigingsgevoel na het eten alleen daar van afhangt; dit wordt ook door andere invloeden bepaalt en daarom dat vele boulimie- en anorexiapatiënten, ook als ze weer normaal en regelmatig eten, en de maagfunctie hersteld is, toch lange tijd moeten wachten tot ze weer een 'normaal' honger- en verzadigingsgevoel hebben.

Verdwijnen gezwollen klieren als je stopt met braken?

Na enkele jaren anorexia heb ik nu een vorm van boulimie met nog regelmatig eetbuien al zijn die niet meer zo erg als vroeger. Ik had nooit last van een opgeblazen gezicht maar nu komen mijn speekselklieren dikker; het valt niet echt op maar ik zie het goed. Mijn vraag: verdwijnt dit als ik niet meer braak of blijft dit? Als ik normaal eet duwt mijn slokdarm ook eten terug naar mijn mond (ik slik het dan wel terug in), dit gebeurt automatisch en ik neem er siroop voor. Zwellen mijn speekselklieren door opgewekt braken of door het maagzuur dat ik dan in mijn mond krijg? Bestaat er een middel om de zwelling te doen minderen?

Het zwellen van de speekselklieren in geval van eetstoornis is bekend: het is een meestal pijnloze verdikking te merken of voelen voor beide oren of aan de onderkaak. Het is meestal gekoppeld aan het braken. Het gebeurt soms dat men een ontsteking vermoedt of een opstopping van het speekselkanaal en zelfs chirurgisch ingrijpt maar dat is onnodig! Als het braken stopt verdwijnt de zwelling langzamerhand en meestal volledig. Een specifiek medicijn ervoor bestaat niet. De spontane terugkeer van voedsel (ook bekend als 'rumineren' of 'herkauwen') kan het gevolg zijn van een storing van de sluitspier tussen slokdarm en maag. Er kan dan een terugvloeien (reflux) van de maaginhoud optreden na de maaltijd of als men neerligt. Dit is vaak een complicatie van het braken en kan de slokdarm ernstig aantasten door het maagzuur. Het kan met bepaalde medicatie verminderd worden. Uiteraard is stoppen met braken de hoofdregel. De reflux of het rumineren heeft niets direct te maken met de zwelling van de speekselklieren.

Is er gevaar voor mijn vruchtbaarheid?

Ik heb sinds een tweetal jaar te kampen met een eetstoornis. Het gaat nu echter al veel beter en ik volg een normaal eetpatroon met normale porties. Mijn gewicht zit nu rond de 51kg en ik schat dat ik 1.68m ben. Dit gewicht had ik ook voor mijn eetprobleem of toch ongeveer. Er is wel iets waar ik me veel zorgen over maak, namelijk het uitblijven van mijn menstruatie. Vorig jaar in september ben ik met de pil gestopt (omdat het uit was met mijn vriend) en sindsdien heb ik niet meer gemenstrueerd. Ik ben al bij mijn huisarts langs geweest en uit bloedonderzoek bleek dat mijn hormonenbalans vrij normaal was (enkele waarden nog aan de lage kant). Toch is dit geen geruststelling. Ik wil later zo graag kindjes en ben bang voor mijn vruchtbaarheid. Wat kan ik het beste doen?

Het uitblijven van de menstruaties kan in uw geval waarschijnlijk te wijten zijn aan het te lage gewicht want je hebt een BMI 18 waar dit 20 zou moeten zijn, hetgeen betekent dat je minimum 56 kg zou moeten wegen voor jouw lengte. Hoe langer de menstruaties zijn uitgebleven hoe langer het duurt vooraleer ze terugkeren. Pas als je dat gewicht gedurende zes maanden stabiel kunt houden (met een normaal eetpatroon) en er zouden dan nog geen menstruaties optreden dan kan dit liggen aan:
- eenzijdige samenstelling van je voeding
- teveel sport of fysieke inspanningen
- sterke stress
We raden dan in elk geval aan een hormoononderzoek te laten uitvoeren gekoppeld aan een echografie van de eierstokken (om te zien of er activiteit is); zeker niet te snel met de pil starten maar de natuurlijke evolutie afwachten! Als je later een specialist raadpleegt in verband met vruchtbaarheidsproblemen, vermeld dan steeds dat je een eetstoornis gehad hebt.
Hou er ook rekening mee dat niet menstrueren geen zekerheid biedt van onvruchtbaarheid: soms kan een eisprong optreden nog voor er een menstruatie is; als je dan onverwacht zou vrijen is bevruchting mogelijk. Daarom steeds zorgen voor veilig vrijen, liefst zonder de pil als je wil wachten op het natuurlijke herstel.

Lees ook meer in de brochure van Psycholoog en Seksuoloog Jan Norré over eetstoornissen en zwangerschap.
 

Wat kunnen de gevolgen zijn voor mijn baby, als ik als boulimie-patiënte borstvoeding geef?

Het overgeven op zich is niet schadelijk voor de baby. Het kan wel zijn dat je moedermelk te weinig voedingsstoffen bevat om je baby voldoende te voeden. Meestal merk je dat wel, de baby komt onvoldoende bij en/of huilt vaak, het kan zijn dat hij/zij honger heeft. De kwaliteit van je moedermelk kan gecontroleerd worden, spreek je kinderarts hierover als je je ongerust maakt.
Slik je medicatie of andere chemische middelen zoals vermageringspillen, diuretica enz... dan kan de baby deze stoffen ook via de moedermelk opnemen. Lees aandachtig de bijsluiter van alles wat je slikt, vele bijsluiters vermelden expliciet als je het middel beter niet gebruikt bij borstvoeding. Het beste is nog je huisarts te contacteren als je hem zegt welke middelen je neemt kan hij je gericht uitleg geven.

Eetbuistoornis

Meer informatie en een goede online zelftest vind je op de Nederlandse website: binge-eating.nl

1. Wat betekent Binge Eating Disorder?

2. Wat zijn de signalen van Binge Eating Disorder?

3. Hoe kan ik eetbuien herkennen?

4. Eetbuistoornis en overgewicht

5. Overtuigingen van mensen met BED

6. Heeft BED lichamelijke gevolgen?

7. Wat zijn de psychische gevolgen van BED?

8. Heeft BED ook gevolgen voor mijn sociale leven?

9. Misverstanden over BED

10. Wat is compulsive overeating?

Lichamelijke gevolgen van eetstoornissen

Hersenen

De hersenen hebben voldoende voedingsstoffen nodig om te kunnen functioneren. Indien de hersenen niet de nodige voedingsstoffen krijgen, kunnen allerlei cognitieve symptomen optreden, zoals concentratieproblemen, angst, depressiviteit, prikkelbaarheid, vertraging in denkprocessen, verlies aan creativiteit, geheugenproblemen en een gewijzigd beoordelingsvermogen.

Hart

Bij vermagering treedt er naast verlies van vetweefsel ook verlies van spierweefsel op. Aangezien het hart vooral uit spierweefsel opgebouwd is, treedt bij extreme vermagering ook een afname van de hartspiermassa op. Ook hartritmestoornissen komen frequent voor bij patiënten met ondergewicht, al dan niet veroorzaakt door elektrolytenstoornissen. Dergelijke hartritmestoornissen kunnen zelfs leiden tot plotse hartstilstand. Bij boulimia nervosa kan het hart eveneens ritmestoornissen vertonen, meestal hypokaliëmie (te weinig kalium in het bloed) tengevolge van het herhaaldelijke braken en/of gebruik van laxeer- en/of plasmiddelen.

Energiebesparing

Omdat het lichaam bij onvoldoende calorie-inname zoveel mogelijk energie probeert te besparen, schakelt het lichaam over op een lagere stofwisseling. Dit uit zich in een vertraging van de hartslag (bradycardie), een verminderde ademhalingsfrequentie en een verlaagde bloeddruk. Hierdoor kunnen patiënten vermoeidheid, duizeligheid en lusteloosheid ervaren. Doordat er te weinig eten verbrand wordt, daalt de lichaamstemperatuur, wat dan weer gepaard gaat met een voortdurend koudegevoel, blauwe handen en voeten (acrocyanose).

Osteopenie en osteoporose

Osteopenie (letterlijk: ‘minder bot’) en osteoporose (letterlijk: ‘bot met gaten’) zijn twee begrippen die gebruikt worden om aan te geven  dat de hoeveelheid botmineraal in de botten is afgenomen. Osteopenie is eigenlijk het voorstadium van osteoporose, terwijl osteoporose het gevorderde stadium van botverlies is. Osteoporose gaat gepaard met een verhoogd risico op botbreuken. Osteopenie en osteoporose zijn verschijnselen die vooral voorkomen bij vrouwen na de menopauze. Dit heeft te maken met de hormonale veranderingen tijdens de menopauze, waaronder een tekort aan het hormoon oestrogeen. Bij patiënten met ondergewicht is er een tekort aan dit hormoon. Naast normalisatie van het gewicht is herstel van de menstruatie essentieel voor een toename van de botdichtheid.

Cyclusstoornissen en amenorrhoe

Cyclusstoornissen en amenorrhoe (uitblijven van de menstruatie) zijn het gevolg van een verstoorde hormoonhuishouding en kunnen optreden bij alle eetstoornissen. Amenorrhoe komt echter frequenter voor bij anorexia nervosa. Het al dan niet optreden van menstruatie is sterk gerelateerd aan het vetgehalte van het lichaam, maar wordt ook beïnvloed door psychologische factoren en stress. Hoe langer de menstruatie uitblijft, des te minder oestrogeen (geslachtshormoon) er wordt vrijgesteld en hoe hoger de kans op osteopenie en osteoporose. Bovendien komt ook de vruchtbaarheid van vrouwelijke patiënten in het gedrang.

Huid en haar

Door een tekort aan allerlei voedingsstoffen kan haaruitval optreden. Ook kan het haar veel dunner worden en worden de nagels brozer. De huid wordt droog en schilferig en kan donshaartjes (lanugobeharing) gaan vertonen. Hiermee tracht het lichaam het warmteverlies via de huid te beperken.

Gebit en speekselklieren

Bij patiënten die regelmatig braken, kunnen tanderosie en cariës ontstaan. Dit is een gevolg van de zure maaginhoud die het tandglazuur aantast. Voedingstekorten, gebrekkige persoonlijke hygiëne, medicatie en veranderde voedingsgewoonten (zoals het overmatig gebruik van koolzuurhoudende dranken) kunnen bijdragen aan andere symptomen ter hoogte van de mond, zoals ontsteking van het tandvlees, spontane bloeding van het tandvlees en loskomende tanden. Patiënten die regelmatig braken, vertonen soms een vergroting van de speekselklieren.

Spijsverteringsstelsel

Verschillende afwijkingen aan het maagdarmstelsel kunnen ontstaan door ondervoeding, maar ook door zelfopgewekt braken en/of misbruik van laxeermiddelen. Doordat er te weinig voedsel en/of vocht wordt ingenomen, gaan de darmen minder hard beginnen te werken, waardoor er verstopping of constipatie kan optreden. Ook de maag zal zich trager ledigen, waardoor een opgeblazen gevoel na een maaltijd kan ontstaan. Bij patiënten die frequent eetbuien hebben, gevolgd door compenserend braken, is een scheuring van de maag één van de meest ernstige en levensbedreigende complicaties. Braken kan ook de wand van de slokdarm aantasten, waardoor ontstekingen en bloedingen kunnen ontstaan. Bij ondervoeding kunnen ook leverfunctiestoornissen en in zeldzame gevallen een acute ontsteking van de alvleesklier ontstaan. Onvoldoende vochtinname kan resulteren in dehydratie, nierbeschadiging en nierstenen. Teveel vochtinname (meer dan 5 liter water op enkele uren tijd) heeft echter ook niet te onderschatten gevolgen. Bij watervergiftiging (meestal 10 tot 20 liter op enkele uren tijd) kunnen de nieren minder water uitscheiden dan geconsumeerd wordt. Hierdoor is het gehalte aan natrium in het bloed verlaagd, waardoor vochtophoping in de hersenen, stoornissen in het evenwicht en de bewegingscoördinatie, convulsies (stuipen), coma en uiteindelijk overlijden kunnen optreden.

Hypoglycemie

Lage glucosespiegels komen bij anorexia nervosa frequent voor, geven meestal geen specifieke klachten en stijgen meteen na voedselinname. Hypoglycemisch coma is zeldzaam, maar kent een hoge sterfte. Het kan worden uitgelokt door hyperactiviteit, infecties en langere periodes van vasten. Zweten, beven, verhoogde hartslag, angst, hongergevoel, duizeligheid, hoofdpijn, wazig zien, traagheid in denken, verwardheid, abnormaal gedrag en bewustzijnsverlies kunnen symptomen zijn van hypoglycemie.

Tekorten

Door het ontoereikende of eentonige dieet kunnen tekorten aan bepaalde mineralen en vitamines ontstaan. Zo wordt er bij vele patiënten met anorexia nervosa bloedarmoede en een te laag aantal witte bloedcellen vastgesteld. De witte bloedcellen zijn belangrijk bij de afweer van het lichaam tegen infecties, hoewel het nog niet duidelijk is of dat patiënten met anorexia nervosa ook een verhoogd risico op infecties lopen. Bij patiënten die laxeer- en/of plasmiddelen gebruiken en/of regelmatig braken kunnen ernstige stoornissen in de elektrolytenhuishouding ontstaan, vooral een tekort aan kalium. Dit kan leiden tot ernstige hartritmestoornissen en zelfs plotse hartstilstand.

 Samengesteld door een arts

Informatie op YouTube

Een selectie van goede informatie op YouTube:

Voor iedereen
Voor vrienden
Voor familie
Voor mensen met een eetstoornis
Voor hulpverleners

Videokanaal van B-eat (Britse vereniging tegen eetstoornissen)

Wat is een eetstoornis? Waar komt het vandaan en is er hoop?
Carmen Netten (ervaringsdeskundige hulpverlener): wat is een eetstoornis?
Interview met Joanna Kortink over Binge Eating Disorder of eetbuistoornis

Vicky Carter: getuigenis
Dana (8 jaar, anorexia): getuigenis
Getuigenis: voor en na behandeling

Vel over probleem: volledige documentaire
Vel over probleem (1): niet meer online
Vel over probleem (2)
Vel over probleem (3)
Vel over probleem (4)
Vel over probleem (5)
Vel over probleem (6)
Vel over probleem (7)
Vel over probleem (8)


Vel over probleem - deel 2 (2) 
Vel over probleem - deel 2 (3)
Vel over probleem - deel 2 (4)
Vel over probleem - deel 2 (5)
Vel over probleem - deel 2 (6)
Vel over probleem - deel 2 (7)
Vel over probleem - deel 2 (8)